با اين‌حال در نگاه برخى ، اين باور نه‌تنها بازتابى از ارتباط مسلمانان با صاحبان اديان و آيين‌هاى يهود ، نصارا ، مجوس و عقايد ايرانيان دانسته شده ، بلكه حاصل كوشش عامدانه و اختراع مستقيم آنها به حساب آمده است . « 1 » در اينجا دو ديدگاه مطرح و مورد اهتمام مخالفان شيعه را دربارهء منشأ خارجى تشيع گزارش مىكنيم و در حد وسع اين نوشتار ، پاسخ آن را ارائه مىدهيم . الف ) روابط فرهنگى و اجتماعى مسلمانان با ايرانيان اين مدعا توسط برخى از نويسندگان اهل سنّت و مستشرقان ارائه شده است . « 2 » تأكيد اصلى صاحبان آن عموما بر عنصر مشابهت جايگاه اعتقادى امامت نزد شيعيان با عقايد ايرانيان در مورد حاكمان و يكسانى اعتقاد اين دو به وراثت و

--> ( 1 ) . جهت اطلاع از گزارش مختصر ديدگاه‌هاى گوناگون در اين‌باره نك : احمد امين ، ص 276 - 278 ؛ قفارى ، ج 1 ، ص 83 - 89 ؛ عرفان عبد الحميد ، ص 23 - 33 . نويسنده در اين كتاب علاوه بر گزارش جامع و مستند از ديدگاه‌هاى سه‌گانه دربارهء خاستگاه يهودى و مسيحى و ايرانى داشتن تشيع ، به نقد آنها پرداخته و بر پيدايش تشيع در فرهنگ و جامعه عربى تأكيد دارد . نقد و بررسى جامع‌ترى از اين دست گزارش‌ها را از نگاه نويسندگان شيعى در سه كتاب : 1 - هوية التشيع ، نوشته احمد وائلى ، 2 - التشيع نشوءه ، مراحله و مقوماته ، نوشته سيد عبد الله غريضى ، و 3 - بحوث فى الملل و النحل ، ج 6 ، نوشته جعفر سبحانى ملاحظه كنيد . اين سه نويسنده معاصر ضمن گزارش و نقد ديدگاه‌هاى مخالفان در باب منشأ خارجى داشتن فكر شيعى ، با بهره‌جويى از مصادر مختلف تاريخى و روايى فريقين به اثبات هويت مذهبى و اصالت تفكر شيعى و هم‌زمانى آن با عصر رسالت پرداخته‌اند و مطابقت مبانى سياسى و فكرى شيعه را با قرآن و سنت روشن مىكنند . صاحب كتاب مختصر التحفة الاثنى عشرية ، دشمنى خود را با شيعه در يك داورى متناقض چنين بيان مىكند : مذهب شيعه شباهت تام و كاملى با يهود و مسيحيت و مجوس دارد ( مختصر التحفة ، ص 298 به بعد ) . غفارى صاحب كتاب اصول مذهب الشيعة ، كه از نويسندگان معاصر سلفى و از جمله مخالفان افراطى شيعه و شيعيان است ، از قول يكى از همفكران خود نقل مىكند كه وى مدعى شده با تتبع در مذهب شيعه به دست آوردم كه تفكر شيعى همه ديدگاه‌هاى مذاهب و اديان مخالف اسلام را در خود جمع كرده است ! ( اصول مذهب الشيعة ، ج 1 ، ص 88 ) . ( 2 ) . براى آگاهى از گزارش مختصر اين ديدگاه به همراه نقد آن ، بنگريد : عرفان عبد الحميد ، ص 23 - 28 . نقد بيشتر آن را بنگريد : سبحانى ، همان ، ج 6 ، ص 121 - 133 .